Akciğer dışındaki diğer doku veya organlardaki tüberküloz nasıl teşhis edilir ?
Akciğer tüberkülozu dışında, tüberkülozun en sık rastlanan şekillerinden biri zatülcenp (plörezi)dir. Akciğer zarları arasında sıvı toplanması biçiminde kendini gösterir.

Teşhis için bu sıvı boşaltılır ve özellikleri incelenir, yani sıra akciğer zarından (plevra) biyopsi yapılır. Özellikle ileri yaş grubundaki hastalarda biyopsi mutlaka yapılır. Çünkü kanser ile ayırt edilmesi gerekir. Lenf düğümlerinin tüberkülozu (adenit tüberküloz=sıraca) söz konusu ise, şişmiş ve abesleşmiş lenf düğümünden iğne ile cerahat elde edilip incelenir. En iyisi böyle şişmiş bir lenf düğümünü biyopsi ile çıkarıp incelemektir. Çünkü lenf bezlerini şişirerek seyreden kanser grubundan bazı hastalıklar da vardır. Ayırt edilmesi ancak biyopsi ile mümkün olur.

Böbrek tüberkülozu düşünülüyorsa, böbrek filmi çekilir. İdrar muayeneleri yapılarak tüberküloz mikrobu araştırılır. Gerekirse ameliyat ile böbrek biyopsisine başvurulur.
Kemik tüberküloz’unun röntgen bulguları bazen son derece tipiktir. Mikrop araştırılmadan tedaviye başlanır. Tereddüt yaratan durumlarda yine diğer organlarda olduğu gibi biyopsiye başvurulur.

Akciğer Tüberkülozu teşhiis nasıl konur?
Akciğer tüberkülozuna özgü yakınmalarla hekime başvuran bir hastaya hemen göğüs röntgeni çekilir. Hekimin muayenesinde genellikle, akciğer tüberkülozuna işaret eden muayene bulguları yoktur. Göğüs röntgenindeki bulgular çoğu kere yanılgıya meydan vermeyecek, tipik bulgulardır. Halk dilinde "duman" ya da "yara" deyimlerinin kullanıldığı anormal röntgen bulguları saptanır. Röntgendeki anormal gölgeler nadiren başka akciğer hastalıkları ile karışıklık yaratacak nitelikte ise, bu durumda, röntgen bulgularını daha etraflıca inceleyebilmek amacıyla tomografi yapılır. Tomografi, akciğeri tabakalar halinde inceleme imkanı sağlayan başka bir röntgen muayenesidir. Göğüs röntgeni ile hastalığa özgü değişikliklerin saptanması kesin teşhis için yeterli değildir. Kesin teşhis için balgamda mikrop aranmalıdır. Bir seferlik muayenede bulunmayabilir, bu nedenle balgamın incelenmesi tekrarlanmalıdır. Mikrobiyoloji laboratuarında balgamda tüberküloz mikrobunun aranması, birkaç ayrı yöntemle yapılır. İlk önce balgam numunesi boyanıp mikroskopta incelenir. Aynı balgamdan alının numuneler, mikrobun üremesine uygun olarak hazırlanmış "besi yeri" denilen vasatlara konulur. Tüberküloz mikrobunun bu besi yerlerinde üremesi oldukça uzun zaman alır. Üreme için 4-6 hafta beklenir. Daha değişik besi yerlerinde hızlı üreme sağlayan sistemler de vardır, ancak bu yöntemler oldukça pahalı olup, şimdilik ancak araştırma laboratuarlarında kullanılmaktadır.

Göğüs röntgeni ve balgamda mikrop aranmasının yanı sıra hastalığa eşlik edebilen bazı kan muayeneleri bulguları araştırılır. Kan sayımında (kanın kırmızı ve beyaz kürelerinin sayısı) tüberküloza özgü değişiklik yoktur, ancak uzun süre sinsi kalmış veya tedavisi ihmal edilmiş hastalarda kansızlık meydana gelebilir. Bu nedenle mutlaka kan sayımı yapılmalıdır. Kanın çökme hızı (sedimantasyon) genellikle orta derecede bir yükselme gösterir. Bazen da normaldir.

Balgam çıkartamayan hastalarda, mikrobun araştırılıp bulunması mutlak gerekli ise (röntgen bulguları tipik değilse veya tedavisi ihmal edilmiş hastalarda kansızlık meydana gelebilir. Bu nedenle mutlaka kan sayımı yapılmalıdır. Kanın çökme hızı (sedimantasyon) genellikle orta derecede bir yükselme gösterir. Bazan da normaldir.
Balgam çıkartamayan hastalarda, mikrobun araştırılıp bulunması mutlak gerekli ise (röntgen bulguları tipik değilse veya ilaç duyarlılığı araştırılacak ise) bu durumda başka araştırmalar yapılır: Balgam çıkaramayan bir hastanın balgamı yuttuğu varsayılır ve mide suyu alınarak bu materyalde mikrop aranır. Ya da bronkoskopi (solunum yollarını incelemeye yarayan optik araç) aracılığı ile solunum yollarına girilip buradan bir miktar salgı elde edilerek incelenir.

Teşhise yardımcı bir diğer yöntem PPD testidir. PPD testi bir deri testidir. Bu test maddesi tüberküloz mikroplarının öldürülüp bazı işlemlerden geçirilip, yabancı maddelerden arındırılması ile elde edilir. Tüberkülozda test pozitiftir.