Streptokok enfeksiyonları dediğimiz, üst solunum yollarını tutan bakterilerin yol açtığı hastalıkların sonucunda oluşan kalp hastalıklarına romatizmal kalp hastalığı diyoruz.

A grubu B hemolitik streptokok adı verilen mikropların vücuda girdikten sonra meydana getirdikleri yabancı madde ve bu maddeye karşı vücutça geliştirilen koruyucu maddeler birleşerek kalp kapaklarına, kalp adalesine, kalp zarlarına yerleşerek değişik bozukluklara yol açar. Kalp kapakları büzüşüp, kısalarak ya daralır veya iyi kapanamadığından kanın bir kısmı geri kaçar. Kapaklarda meydana gelen bu değişlilikler nedeniyle kalp odacıkları genişler ve kalp kasılma ve gevşeme hareketini iyi yapamaz. Kalp yetersizliği meydana gelir.

ROMATİZMAL KALP HASTALIĞI KİMLERDE GÖRÜLÜR?
Romatizmal kalp hastalığı, genellikle 5-15 yaşlar arasında çocuklarda görülen bir hastalıktır. Daha ileriki yaşlarda da görülebilir ancak sıklığı oldukça azdır.
Streptokok enfeksiyonu, daha çok gelişmekte olan ülkelerde görülmektedir. Belirli hijyen kaidelerinin yerine getirilmediği, beslenme bozukluklarının olduğu, sosyoekonomik seviyenin düşük olduğu gruplarda daha sık görülmektedir.Ayrıca okul çocukları, askerler gibi bir arada yaşayan topluluklarda kolaylıkla ortaya çıkabilir.

HER STREPTOKOK ENFEKSİYONUNA YAKALANAN KİŞİDE ROMATİZMAL KALP HASTALIĞI GÖRÜLÜR MÜ?
Değişik toplumlarda yapılan araştırmalara göre streptokok enfeksiyonuna yakalanan bin kişiden üçünde romatizmal kalp hastalığı olduğu görülmüştür.
Herkeste görülmemesinde bağışık sistemleri önemli rol oynamaktadır.

ROMATİZMAL ATEŞİN BELİRTİLERİ NELERDİR?
Hastalık bir üst solunum yolu enfeksiyonundan yaklaşık 15-20 gün sonra ortaya çıkar.Ateş, eklemlerde şişlik, kızarıklık, ağrıyla başlar. Birden fazla eklemde, özellikle diz, dirsek, el bileği-, ayak bileği gibi eklemlerde ağrı, kızarıklık, şişlik görülür.Kalp zarlarında oluşan iltihabi değişikliklere bağlı nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı gibi belirtiler, M.S.S. tutulumuna bağlı sinirlilik, huzursuzluk, kaslarda zafiyet, kuvvetsizlik, anormal vücut hareketleri, deride ağrısız, yuvarlak kabarıklıklar ve kaybolup yeniden ortaya çıkan kırmızı lekeler görülür.

Bazen bu belirtiler çok belirgindir ve hastalık birden ortaya çıkar. Bazen başlangıç yavaştır. Yorgunluk, iştahsızlık, hafif ateş gibi genel hastalık belirtileri ile sinsi bir şekilde başlar.

ROMATİZMAL ATEŞ SONUCUNDA KALPTE HASAR OLUP OLMADIĞI HANGİ BELİRTİLERLE ANLAŞILABİLİR?
Romatizmal ateş teşhisi ve kalp kapaklarında hastalık olup olmadığı yapılacak muayene ve laboratuar tetkiklerinden sonra kolaylıkla belirlenebilir.
Kapaklarda oluşan birinci ve ikinci derecedeki bozukluklar kalbi fazla yormayacağı için çoğu kez hastalarda önemli bir yakınmaya neden olmaz. Üçüncü ve dördüncü derecedeki kapak bozuklukları kalbi daha fazla yükledikleri için bu hastalarda kalp yetmezliği belirtileri görülür.

Eforla, dinlenme sırasında veya gece gelen nefes darlığı, öksürük, bacaklarda ve karındaki şişlik, dudaklarda morarma, çarpıntı gibi belirtilerle ve yapılan fizik muayene ile kalp yetersizliği olduğu saptanabilir.

ÇOCUKLARDA SIK OLARAK KOL VE BACAK AĞRILARI GÖRÜLMEKTEDİR. BU AĞRILARI ROMATİZMAL ATEŞE BAĞLI OLAN EKLEM AĞRILARINDAN NASIL AYIRDEDEBİLİRİZ?
Bazı çocuklarda büyüme dönemlerinde eklem ağrıları görülebilir. Ancak bu ağrılarla birlikte ateş görülmez, Ayrıca başka nedenlerle ateşi yükselmiş kişilerde de ateşe bağlı eklem ağrıları görülebilir. Ateş ve ağrıyla birlikte diğer belirtilerinin bulunması ve bazı laboratuar tetkikleri sonucunda romatizmal ateş tanısı konabilir.

ROMATİZMAL ATEŞ VE EKLEMLERDE AĞRI, KIZARIKLIK GÖRÜLDÜĞÜ ANDA HASTALIK KALPTE DE HEMEN BAŞLAR MI?
Aynı anda da başlayabilir, kalbi etkilememiş de olabilir. Hastaların yaklaşık %50'sinde kalpte de bozukluk olabileceğini göz önünde bulundurarak gerekli koruyucu ve tedavi edici önlemler alınmalıdır.

ROMATİZMAL ATEŞ HECMESİ NE KADAR SÜRER? NÜKS OLASILIĞI VAR MIDIR?
Romatizmal ateş hecmesinin ortalama süresi 3 aydır. Apcak bazı olgularda 6 ay kadar sürebilir.Daha önce romatizmal ateş geçirmiş olanlarda yeni bir streptokok enfeksiyonunun romatizmal hecmeye neden olma olasılığı %50 dolaylarındadır.Nüksler genellikle ilk hecmeden sonraki ilk 3-5 yıl daha sıktır, giderek seyrekleşir. İlk yıl içinde nüks olasılığı ise çok yüksektir. Tik hecmede kalp hastalığı olmayabilir. Kalp hastalığı olduğunda ve sık sık boğaz enfeksiyonu olanlarda nüksler daha sık görülür.

ROMATİZMAL ATEŞTE NÜKSLERİN ÖNLENMESİ NİÇİN BÜYÜK ÖNEM TAŞIMAKTADIR?
Romatizmal ateş hecmesi şiddetli ve uzun sürerse, sık sık nüks ederse kalp hastalığının ortaya çıkması sıklaşır. Hastalığın şiddetine göre kalp kapağındaki bozukluk artar. Bir veya birden fazla kapakta bozukluk görülebilir.

Kalp hastalığının şiddeti ve seyri kalp kapaklarında ve kalp adalesinde romatizmal ateşin yaptığı tahribata bağlıdır. Romatizmal ateş hecmesi ne kadar erken tedavi edilirse ve nüksler önlenirse kapaklardaki tahribat azalır ve hastalık daha iyi seyreder.

Kalp hastalığı ölsün olmasın romatizmal ateş geçirmiş olanlarda yeni nükslerin önlenmesi için hastaların her 21-30 günde bir uzun etkili penisilin tedavisi yapılmalıdır.

ROMATİZMAL ATEŞ VE ROMATİZMAL KALP HASTALIĞININ KESİN TEDAVİSİ VAR MIDIR? İZLERİ YAŞAM BOYU SÜRER Mİ?
Erken ve yeterli bir tedaviyle düzelme sağlanabilir. Ama yine de hastalığın büyük bir çoğunda iz bırakır. Yani hastalığın akut dönemi geçtikten sonra, kalp kapakçığında oluşan bozukluk devam eder.

Bu bozukluğun derecesine göre çocuğun yaşamı, efor kapasitesi etkilenir.İlaç tedavisine ek olarak bazı önlemler alınmalıdır. Kapaklarındaki bozukluk nedeniyle kalpleri yük altında olan bu hastaların aşırı tuz alımını kısıtlamaları, sigara içmemeleri, ağır hareketlerden kaçınmaları gerekmektedir. Kadın hastalarda gebelik ve doğum kalbin yükünü artırarak kalp yetersizliğini şiddetlendirebilir. Bu nedenle bu hastalar hamile kalmadan önce mutlaka doktora başvurmalıdırlar.
Kalp kapakçıklarında oluşan harabiyet kalp yetersizliğine neden olup ilaçların yetersiz kaldığı durumlarda cerrahi tedaviye başvurulur. Bugün ülkemizde de bu tür ameliyatlar başarıyla yapılabilmektedir.

BU HASTALIĞA YAKALANMAMAK İÇİN ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER NELERDİR?
Romatizmal ateş ve romatizmal kalp hastalığının önlenmesinde, üst solunum yolu enfeksiyonlarının erken ve yeterli tedavisi büyük önem taşımaktadır. Özellikle ilkokul çağındaki çocuklarda (5-10 yaş) yapılacak toplum taramaları ile alınacak boğaz kültürlerinde streptokokların yaptığı boğaz enfeksiyonlarının saptanarak yeterli tedavisi sonucunda, toplumda hastalığın yayılması önlenebilir.

Streptokoklara bağlı boğaz enfeksiyonlarının erken saptandığı ve yeterli tedavi edildiği sosyoekonomik düzeyi yüksek toplumlarda, hastalık hem daha az sıklıkta görülmekte, hem de daha hafif seyretmektedir. Beslenme ve yaşam koşullarının düzeltilmesi, düzenli aşılar bulaşmayı önler.Hastalıktan korunmak için, özellikle üst solunum yolu enfeksiyonlarının en sık olduğu kış ve sonbahar aylarında dikkatli olmak gerekmektedir. Okullarda düzenli aralıklarla boğaz kültürü taramaları yapılarak, streptokok enfeksiyonu olan hastalar öncelikle tedavi edilmelidir. Bulaşmayı önlemek için çocuk okuldan bir süre uzak tutulmalıdır. Nüksleri önlemek için hastalık geçtikten sonra da düzenli aralıklarla koruyucu tedavi uygulanmalıdır.