Öksürük, solunum sisteminin bir savunma mekanizmasıdır. Amacı, yabancı cisimlerin (toz, mikrop...) havayollarına girmesini ve salgıların buralarda birikmesini önlemek ve bunların dışarıya atılmalarını sağlamaktır. Öksürük bu yönüyle yararlıdır ve tedavi edilmesi gerekmez.

Örneğin, astım krizindeki bir hastaya öksürük kesici bir ilaç vermek kesinlikle sakıncalıdır. Öksürük refleksinin ortadan kaldırılmasıyla, havayollarında biriken balgam dışarıya atılamaz olur ve bunlar havayollarını tıkayarak hastanın nefes darlığını büsbütün arttırır. Buna karşılık öksürük refleksinin ortadan kaldırılmasının gerekli olduğu durumlar da vardır. Örneğin, kaburga kırığı olan bir hastanın öksürmesi mutlaka önlenmelidir, çünkü öksürme sırasında kaburgaların uçları oynayarak akciğerleri zedeleyebilirler. Uzun süreli öksürük nöbetleri göğüs ve karın kaslarında ağrılara neden olur. Bunlar bazen hastayı canından bezdirecek kadar rahatsız edici de olabilirler. Şiddetli öksürüklerin çok nadir de olsa kaburga kırığına yol açtığı rastladığımız olaylardandır.

Şiddetli ve uzun süreli öksürük nöbetleri hastanın bayılmasına da yol açabilir. Daha çok kronik bronşitli erkek hastalarımızda rastladığımız bu olayın nedeni, öksürük nöbetleri sırasında beyine yeterli kan gidememesidir.

HANGİ HASTALIKLARDA ÖKSÜRÜK GÖRÜLÜR?
Öksürük bazı kişilerde sadece basit bir alışkanlık olarak bulunabilirse de, ciddi bir akciğer hastalığının belirtisi de olabileceğinden üzerinde önemle durulmalı ve nedeni anlaşılmaya çalışılmalıdır.

Sigara içenlerin birçoğunun, özellikle sabah kalktıklarında az veya çok bir miktar balgamla birlikte olan öksürükleri vardır ve bunu pek de önemsemezler. Oysa, tiryakilerin normal sigara öksürüğü diye adlandırdıkları böyle bir kavram yoktur ve öksürük mutlaka bir hastalık belirtisi olarak değerlendirilmelidir. Nitekim, sigara tiryakilerinin hastalığı olan akciğer kanserinin ilk belirtisi öksürük olabilir ve bunun önemsenmemesi, hastalığın teşhisinin gecikmesine neden olarak hastanın hayatına mal olabilir.
Öksürük, kuru olabileceği gibi, balgam çıkarma ile birlikte de görülebilir ki, buna prodüktif öksürük adını veriyoruz. Çocukların öksürüklerinin kuru olmasının nedeni, çocuklar balgamlarını yuttukları içindir.

Üst solunum yollarının viral enfeksiyonlarında, bronşit ve zatürree gibi hastalıkların başlangıç dönemlerinde kuru bir öksürük vardır. Çocukların öksürüklerinde, solunum yollarına yabancı cisim kaçmış olması ihtimali mutlaka düşünülmelidir. Uzun süre devam eden kum öksürük, hele kesik ise akciğer tüberkülozu için tipik sayılır. Hastalar daha sonra balgam da çıkarmaya başlarlar. Astımın bazı hastalarda sadece nöbetler şeklinde gelen öksürük krizleri ile başlayabildiğine sıkça rastlıyoruz. Hastanın sabaha karşı öksürükle uyanması, soğuk havanın ve egzersizin öksürük krizlerine yol açması da astımı hatıra getirmelidir.

Kuru öksürük amfizemde de sık rastlanan bir bulgudur. Buna karşılık kronik bronşitli hastaların öksürüğü balgamlıdır. Balgamın koyulaşması, renginin sarı-yeşile dönmesi, miktarının artması ve fena bir kokusunun bulunması enfeksiyonu gösterdiğinden derhal antibiyotik tedavisine başlanması gerektiğini gösterir. Daha çok bir çocukluk çağı hastalığı olan boğmaca da bir çeşit bronşittir. Öksürük nöbetler halinde gelir ve hastayı çok yıpratır. Yüzde kızarma, gözlerde kanlanma sıktır. Öksürükler arasında öter tarzda bir ses çıkması tipiktir, öksürük nöbeti genellikle hastanın kusmasıyla sonlanır. Öksürüğün ses kısıklığı ve boğaz ağrısı ile birlikte olması larenjit (ses telleri iltihabı) olasılığını arttırır.

Geniz akıntısı, burun tıkanıklığı, boğazda takıntı hissi, baş ağrısı ile birlikte öksürük olması ise sinüzit için karakteristik sayılır. Nedeni bulunamayan öksürüklerde dikkatli bir kulak muayenesi de ihmal edilmemelidir. Zira, orta kulak iltihabı da öksürükle birlikte olabilir. Çeşitli duman, gaz ve buharların solunması da kuru öksürüğe neden olur. Bu öksürük, havayollarını koruma amaçlıdır.

KALP HASTALIKLARINDA ÖKSÜRÜK OLUR MU?
Öksürük nedenleri arasında kalp hastalıkları da unutulmamalıdır. Gerçekten de sol kalp yetersizliğinin en çok görülen belirtilerinden biri öksürüktür. Burada öksürüğün nedeni, kalp tarafından damarlara gereği kadar pompalanamayan kanın akciğerlerde birikmesidir. Uzun yıllar bronşit tanısıyla tedavi edilen hastaların bir kısmı aslında kalp yetersizliği olan hastalardır. Öksürüğün sırtüstü yatar duruma geçince ortaya çıkması, nefes darlığı ve pembe köpüklü balgam çıkarma ile beraber görülmesi kalp yetersizliğinin neden olduğu akciğer ödeminde görülen belirtilerdir. Tedavide kalbin kasılmasını kuvvetlendirici ve idrar sökücü ilaçlarla hemen sonuç alınır.