Kadında adet görme işlevinin, böylelikle döl verebilme (üreme) olanağının ortadan kalkması anlamında kullanılan bir terimdir. Menopoz terimi, halk arasında yaşamın (yaş dönümü) değişmesi anlamında da kullanılmakla birlikte bu kullanım hem yanlıştır, hem de menopozu tanımlamamaktadır. Yaşamın (yaş dönümü) değişmesi denilince fiziksel, ruhsal ve cinsel bozulması akla gelmektedir ki, menopoz için böyle bir tanım doğru değildir. Başlangıç zamanı Kadınların hemen hemen yarısında menopoz 45-50 yaşlar arasında başlar. Gerçekte başlangıç için ortalama yaşın 48 olmasına karşın, menopoz 40-50 yaşlarında da başlayabilir. Başlangıç yaşının büyük olasılıkla bireyin kalıtsal özelliklerine dayanmasına karşın, iyi beslenme ve sağlıklı yaşam başlangıç zamanını ileri atabilmektedir.Erken menopoz, yani 40 yaşın altında menopozun başlaması kadınların % 8'inde görülebilmektedir. Yapay menopoz cerrahi müdahaleyle yumurtalıkların alınması ya da radyoaktif ışınları ve X ışınlarıyla gerçekleştirilebilir.

Menopoz Nedenleri

Yumurtalıkların doğal yaşam süresi yaklaşık 35 yıldır. Menopoz ise yumurtlama işlevinin yavaş yavaş artan bir hızla azalmasıdır. Bu azalma yaşlanmanın doğal bir sonucudur ve menopoz yaklaştıkça azalma hızı artar.Doğurganlık yılları sırasında yumurtalıklardaki foliküller olgunlaşır ve hipotalamik hipofiz salgılarının' uyarısıyla dönemsel olarak yumurta verirler. Menopozdan birkaç yıl önce, başta bazı foliküller sonra bütün foliküller yumurta vermeyi bırakırlar. Yumurtlamadaki bozukluklar adet görmede aksaklıklara yol açar. Kadın bir ya da iki kez adet görmeyip gebelikten kuşkulanabilir. Bu durumda i hekim kontrolü sonucunda gerçek teşhis konulabilir.
Yumurtlama işlevindeki sürekli azalma, iki adet arası sürelerinde uzamaya ve düzensiz kanamalara yol açabilmektedir. Adet görme süreleri de değişmekte, kanama çok az ya da çok fazla olabilmektedir. Çok az bir grupta adetten ani silme görülmektedir. Yumurtalıkların işlevi azaldıkça, östrojen hormonu miktarı da azalmaktadır. Östrojen hormonunun azalması doğurganlık işlevini kontrol eden bezlerin hormonal etkinliklerinde yeni düzenlemelere yol açmaktadır. Östrojen salgısındaki azalma, hipotalamusun sinir ve damar sistemi (neüro vascular) mekanizmasında düzensizliklere neden olur. Bunun nedeni büyük bir olasılıkla, menopozun özelliklerinden biri olan ateş basması durumuna yol açan kan damarlarının açılıp kapanmasıdır. Hipofiz bezinin metabolizmasında değişiklikler olur. Bunun sonucunda kanda ve idrarda artan miktarda folikül uyarıcı hormon (FSH) bulunur. Adrenal ve tiroit bezlerinin' hormonal etkinliklerinde de yeni düzenlemeler olur. Bunun nedeni de, bütün bu bezlerin metabolik etkinliklerinin birbirlerine bağlı oluşudur. Bu fizyolojik değişiklikler, birçok kadında hiçbir fiziksel ya da ruhsal bozukluğa yol açmaz.

Menopoz Belirtileri

Ateş basma menopozun belirgin belirtilerindendir. Bu belirtiler genellikle menopozun başlamasından önce görülür ve iki üç yıl sürebilir. Bir hastalık ya da başka nedenlerle yumurtalıkları alınan bir kadın da operasyonu izleyen bir hafta içinde bu belirtilerle (ateş basması) karşılaşabilir.
Sıcak basması genellikle göğüsün yukarı bölümünde hafif bir sıcaklığın sezilmesiyle başlar. Daha sonra boyna ve yüze bazen de bütün vücuda yayılır; Bu arada vücudunda iğnelenmeler duyduğunu söyleyenler de vardır. Ateş basması durumu geceleri ve uykudayken de sık sık görülebilir. Başka belirtiler de görülür. Ancak bunların bir çoğu menopozun gerçekleşmesiyle ilişkili değildir. Sinirlilik, başağrısı, başdönmesi ortak yakınmalardır. Bunlar büyük olasılıkla hormonal değişikliklerle ilişkilidir. Çeşitli belirtiler, yaşlanmaktan korkma, yaşam biçiminin değişmesi , aile ilişkilerinin değişmesi gibi nedenlerle zamanından önce ortaya çıkabilir. Menopoz nedeniyle, dış görünümde alışılmadık değişikliklerin ortaya çıkması her zaman gerçekleşmez.

Menopoz Etkileri

Her ne olursa olsun, yumurtalıkların işlevleri sona ermeye başlayınca vücutta atrofi belirtileri görülür. Atrofi , östrojen deposunun sürekli azalması ve buna bağlı olarak kadınlarda değişik ölçülerde bozukluklar (dejenerasyon) ortaya çıkmasıdır. Bu bozukluklar genel olarak cinsel organlarda görülürler. Dış cinsel organlarda, vulva ve dölyolunda değişiklikler görülür. Bundan öteki cinsel organlar da etkilenir. Atrofi yalnız cinsel organlarla sınırlı değildir. Yaşlanma zamanla bütün vücutta etkisini gösterir. Deri ve saçlar yaşlanır. Göğüs dokuları, değişerek yerini gözenekli dokular alır, bunun sonucu esnekliğini ve canlılığını yitirir. Bu görünebilir değişikliklerden en önemli ve kötü olanı, damar sertleşmesi (atherosclerosis) frekansında ani artış, arterler ve küçük arterlerin duvarlarında yağ tabakasının birikmesidir. Bu hastalık yadsınamayacak biçimde kadındaki östrojen eksikliğiyle bağlantılıdır. Dolaşım zayıflığına ve pıhtılaşmaya yol açar. Böylelikle kadın kalp ve dolaşım hastalıklarına daha kolay yakalanabilir.
Kemik metabolizmasıyla ilgili bir hastalık olan asteoporoz hastalığı (kemik dokusunda kalsiyum yitimi sonucu atrofi gelişmesiyle belirgin durum) yumurtalık hormonlarının çekilmesiyle ilişkilidir ve menopoz başlangıcından sonra sık sık görülür. Bu bozukluk vücut yapısında değişikliklere yol açar ve ciddi tıbbi sorunlara, huzursuzluklara neden olur.

Menopoz Tedavisi

Menopoz tedavisinde son yıllarda büyük gelişmeler sağlanmıştır. Bu 1) Eğitim, 2) Dönemsel muayene (yoklama), 3) Yumurtalıkların artık üretemediği östrojen hormonunun yerine koyulması gibi önlemleri kapsar. Kadınlara üreme organlarının fizyolojik işlevi hakkında bilgi vermek, onların doğurganlık yıllarının sınırlı olduğunu menopoza yol açan geçiş yıllarının önemi ve bunu izleyen yıllarının nasıl olacağını bilmelerini sağlayacaktır. Menopoz yaşlılığın bir habercisi olarak düşünülmemelidir. Menopoz dönemindeki kadın, görünümü ve çevresindeki değişiklik nedeniyle orta yaşlılığa huzursuz ve kararsız bir adımla, girer. Bu dönem kendi düşünce ve duygularını yeniden gözden geçirme araştırma dönemi olacaktır. Bu dönem, sıkıntı, fobi ve kanser korkularının yaygınlaştığı dönemdir. Kadının karşılaşacağı sorunların akıllıca, anlayışla karşılanması, gerekirse tıbbi yardım yapılması sorunların büyümesini engelleyecektir.
Her kadın, özellikle menopoz döneminde, en az yılda bir kez sağlık denetiminden geçmelidir. Bu denetimler özellikle rahim kanseri ve göğüs kanseri olasılıklarının artmasına karşı yapılır. Son olarak, östrojen hormonunun verilmesi belirtilerin ortadan kaldırılması için uygun bir çare olarak düşünülebilir. Ancak östrojen, yalnız hekim denetimi altında ve zararlı yan etkileri olmadan uzun süre alınabilir. Bu , ateş basmasını durduracak ve dış genital organlarda dokuların büzülmesini ve bozulmasını önleyecektir. Yapılan araştırmalar östrojenin damar tıkanıklığı ve osteoporozun gelişmesini (genişlemesini) önlediğini ve yaşlılık üzerinde olumlu etkileri olduğunu ortaya koymuştur.
Koruyucu hekimlik kadınlara ileri yaşlarda daha sağlıklı bir yaşam sürme olanağı sağlamaktadır.

Erken Menopoz

Menopoz yaşı kadından kadına değişmektedir. Ortalama yaşın 48 olduğu görülmektedir. Çoğu kez biraz daha erken ortaya çıkabilmektedir. Genellikle 40 yaşından önce görülmesine az rastlanır. 40 yaşını geçmiş kadınlarda adetler birkaç ay içinde yavaş yavaş azalmaya başlamışsa menopoza giriliyor demektir. Ateş basmaları, sinirlilik ve şişmanlık görülen bu döneme klimakteryum adı verilmektedir. Adet kanamasının bütünüyle kesilmesiyle de menopoz başlamaktadır. Durum bu olmakla birlikte bazen menopoz beklendiğinden de önce başlayabilir. Bunun da çeşitli nedenleri bulunmaktadır. Erken menopoz en başta yumurtalıkları bütünüyle bozan, sözgelimi röntgen ışınları gibi nedenlerden doğabileceği gibi, yumurtalıkların çıkarılmış olması ya da yumurtalıkları yıkan tümörler gibi nedenlerle de ortaya çıkabilir. Bazen de eritici hastalıklar, kan hastalıkları, akciğer bozuklukları gibi durumların hastayı zayıf düşürmesi sonucu sürekli adetten kesilme gözlenebilir. Hastalar, baş ağrısı, ateş basması, uykusuzluk ve bir şeyden zevk almamaktan yakınırlar. Bunlardan baş ağrısı migreni andırır. Uzman bir hekimin tedavisini gerektirir.

Geç Menopoz

Menopoz erken başlayabileceği gibi geçte kalabilir. Her ne kadar menopoz yaşı kadından kadına değişmekteyse de ortalama yaşın 48 olduğu görülmektedir. Adetin kesilmesi için olağan olan bu yaştan sonra adet kanamalarının sürmesi durumu da geç menopoz olarak adlandırılır. Bu durumda adet görme ya birden geç olarak kesilmekte ya da kesildikten sonra yeniden başlamaktadır. Özelikle yinelenen kanamalarda dölyatağı kanseri olasılığı ortaya çıkabilmedir. Geç menopozun nedenleri arasında yumurtalık tümörleri ilk sırayı almaktadır. Bazen kan hastalıkları, tiroit bezi bozuklukları ya da şeker saptanmaktadır. Ayrıca hiçbir bozukluk olmadan adet görmenin yeniden başladığı da taktadır. Bunun nedeniyse henüz anlaşılamamıştır. Genellikle nedenine göre tedavi edilmektir.