İnsanın sahip olduğu en değerli varlık, hiç şüphesiz, beynidir. Kafatası adı verilen kemikten bir kutu çepçevre sararak beyni korur. İşte kafatası ve içindeki beyin, vücudun baş denilen kısmını teşkil eder. Bedenin bütün diğer kısımlarının görevi: başı korumak ve onun emrinde çalışmaktır, çünkü burada bütün faaliyetlerin merkezi olan beyin bulunmaktadır.. Beyin sayesindedir ki, ruh ve karakter dediğimiz, insana kişilik veren özelliklere sahibiz. Beyin aynı zamanda bir haberleşme merkezidir; hem bedenden, hem de çevreden gelen uyarmaları alır ve onlara cevaplar verir.

Baş Ağrısı

'İnsanlar en çok hangi hastalıktan şikayet eder? sorusuna verilecek cevap, hiç şüphesiz, başağrısı olacaktır.
Başağrısına fazla çalışan bir beynin isyanı gözüyle de bakabiliriz. Nasıl olur. Beyin her ne kadar başka yerlerdeki ağrıyı duyarsa da, kendi içindeki ağrıyı duymaz. İnsan uyanıkken beyni içinde ameliyat yapılsa veya beyni kesilse hiçbir ağrı hissetmez. Tabiatıyla, önceden beyni saran zarların uyuşturulması gereklidir. Buna göre, acaba başağrısının sebebi nedir? Başağrısını yapan, beyni saran iç ve dış zarlar ve ufak damarlardır.

Damar Baş Ağrıları

En sık duyulan başağrıları, beynin veya çevresindeki zarların içindeki damarların genişlemesinden ileri gelir, heyecanlanma veya sinirlenme sonucu olur.
Basit Başağrısı: (Kısa süreli; iki haftadan az sürer; işinize, devam edin)
İnsanın hoşuna gitmeyen bir durumun; örneğin korku, sinirlenme ve heyecanlanma gibi hallerin beyin damarlarına vurması bu ağrıyı yapar. Nitekim heyecanlandığımız zaman yüzdeki damarların genişlemesi sonucu kızarmamız da buna benzer bir olaydır.
Tedavisi: Bu tip başağrısında aspirin tesirsizdir. Karşılaştığınız durumlara karşı tutumunuzu değiştirmelisiniz.
Ufak şeyler üzerinde çok durmayın. Lüzumsuz üzüntülerden kaçının. Tatil günlerinizde iş düşünmeyin. Ulaşmak istediğiniz gayelerin, bugüne dek ulaşabildiğiniz kadarıyla tatmin olun, o kadarıyla sevinin.
Migren veya yarım başağrısı : (Kısa süreli; iki haftadan az sürer; doktora gidin)
Belirtileri; Zonklamalarla kendini gösterir, çoğunlukla başın yarısında olur. Bulantı, kusma baş gösterir, göz önünde siyah benekler, bulanıklık parlak lekeler belirir, bazen da konuşma zorluğu görülür. Çok defa bir gün öncesinden farklı tuhaf bir his duyulur.
Genellikle çocuklukta başlar ve orta yaşlarda azalır. İrsî yönleri vardır. Kadınlarda ve zeki, ihtiraslı kimselerde sık görülür.
Tedavisi: Karanlık bir odada arka üstü uzanın. Ansızın gelen nöbetlerin tedavisi için tesirli ilaçlar vardır. Ayrıca ileride gelecek nöbetlerin bir kısmım önleyici ilaçlar da kullanılabilir.
İleride ne olur: Birkaç ayda bir tekrarlayabilir. Tedavi edilmezse haftada iki defa daha sık baş gösterir.
Önlenmesi: İlacı doktordan alın. Heyecanlanmaktan, gözlerinizi yormaktan, üşütmekten, abur cubur yemekten kaçının.

Histamin başağrısı: (Kısa süreli, iki haftadan az sürer; doktora gidin, ağrı kesici bir ilaç alın).
Migrenin bir çeşididir. Orta yaşlı erkeklerde görülür. Başağrısı geceleri gelir, gözler sulanır, burun akar, oturunca veya yataktan kalkınca geçer.
Tedavisi: Migrende olduğu gibidir.

Diğer Damar Baş Ağrıları

Ateşli hastalıklar: (Kısa süreli; iki haftadan az sürer; doktor çağırın; yatakta dinlenin)
Kızamık, grip gibi ateş yapan bütün hastalıklarda başağrısı görülür. Ateş olup olmadığından şüphe ediyorsanız derece koyun ve hastalığı tedavi ettirin.
Tansiyonun yaptığı başağrısı : (Doktora gidin; istirahat edin).
Belirtileri: Başın arkasında, enseye yakın kunt bir ağrı şeklindedir. Bazen zonklayıcıdır ve bir ağırlık duyulur. Genellikle öğleye doğru iyileşir. Bazen baş dönmesi de görülür. Tansiyonun sebep olduğu başağrısı nadirdir. Tansiyonlarda görülen çoğunca basit başağrısı olup, tansiyonlu hastanın üzülmesinden ileri gelir.
Tedavisi: Doktora giderek tansiyonunuzu ölçtürün.
Damar sertliğinin yaptığı başağrısı: (Dinlenin; doktora gitmeye lüzum yok)
Belirtileri: Ne zaman geleceği, nasıl olacağı ve ne kadar süreceği önceden kestirilemez. En çok boynun burkulması sonucu başa giden damarların bükülmesiyle ortaya çıkar.

Tedavisi: Kısa süreli dinlenin. Sakin olmağa çalışın. Telaşlanmayın.
Şeker hastalarından başağrısı :
Kandaki şeker çok azaldığı zaman ve özellikle bazı ensülin cinslerinden sonra başağrısı görülebilir.
Tedavisi: Çok şekerli bir şerbet içiniz veya tatlı yeyiniz.

Gerginlikten Doğan Baş Ağrısı

(Kısa süreli; iki haftadan az sürer, 48 saat içinde geçmezse doktora başvurun, 1 gün - 6 hafta dinlenmek gerekebilir).
Bütün başağrılarının üçte biri bu gruba girer. Sporcular fazla koştuklarında nasıl kaslarına ağrı girerse, boyun ve baş kasları da devamlı bir gerginlik halinde başağrısına sebep olur.
Sebepleri: Heyecan, üzüntü ve kuruntu gerginlik yaratır. Bazen başı devamlı olarak aynı durumda tutmak da ağrı yapar. Örneğin kitap okumak için başını hep aynı şekilde tutan öğrencide veya uzun süre gözlerini yoldan ayırmayan bir şoförde bu tip başağrısı olabilir. Bazen da başa vurulan bir darbe başağrısına yol açar.
Belirtileri: Bu tür başağrısı şiddetli değildir, zonklama ve bulantı yapmaz. Çoğu zaman başın arkasından başlar, ya bütün başa yayılır, ya da başın bir kısmında toplanır. Elle bastırıldığında başta, alında veya ensede ağrı uyanır.
Önlenmesi: Canınızı sıkmadan yaşayın ve halinizden memnun olmayı öğrenin.
Tedavisi: Yukarıda bahsedilen basit başağrısında olduğu gibi ancak bunda aspirin son derece tesirlidir. Sıcak pansuman, kızgın tuğla koymak veya başa ve boyna masaj yapmak da faydalıdır.

Bir içki sofrasından sonra görülen başağrısı da gerginliğe bağlıdır. Alkol; gerek yüzdeki, gerek beyindeki damarların genişlemesine yol açar. Ziyafet esnasındaki başağrısı da bundan ileri gelebilir. Ancak alkolün bu etkisi, birkaç saat içinde kaybolur. Ayrıca toplantıda konuşulanlardan duyulan heyecan ve gürültü, duman ve parlak ışıkların verdiği yorgunluk bu başağrısının asıl sebebidir. İçki içilen gecenin sabahı, bazıları ağrıdan başlarını kaldıramayacak durumda oldukları halde, bazıları tamamen uyanık ve berrak zihinli olurlar. Bu ihtimal, şahsın psikolojik yapısı ile ilgilidir. Gece içki içen ve geç vakitlere kadar uyanık kalan bir kişi, bundan ötürü kendini suçlu hissedebilir veya ertesi gün iyi çalışamayacağı endişesindedir. Sabahleyin karşılaştığı durumlar da gerginlik ve başağrısı yapacak nitelikte olabilir.
Tedavisi: Gerginlik eseri başağrılarının tedavisinde, çivi çiviyi söker prensibine dayanarak, az miktarda alkol alınırsa, iyi gelecektir.

Damar Genişlemesi ve Gerginliğe Beğlı Olmayan Baş Ağrıları

Bunlar, bütün başağrılarının % 3'ten azını teşkil eder.
Göz yorgunluğuna bağlı başağrısı: (Uzun süreli, 6 haftadan çok sürer; ağrı kesici bir ilaç, örneğin aspirin alabilirsiniz)
Belirtileri: Gözler kızarır ve ağrır. Bu, gözlüğe ihtiyaç gösteren bir görme kusuruyle ilgili değildir. Öğrencilerde görülen başağrısı, ihtimal hep aynı durumda okumaktan ileri gelen bir gerginlik başağrısıdır. Göz doktoruna gidiniz (gözlükçüye değil).
Glokom başağrısı: (Kısa veya uzun süreli olabilir, derhal doktora gidin, önemlidir; dinlenin) Çok ender; ancak 35 yaşını geçmiş olanlarda görülür. ırsidir. Çoğunlukla ailedeki diğer şahıslarda da bu hastalık vardır.
Belirtileri: Gözde ağrı başlar ve yayılır. Gözlere dokunulduğunda bir sertlik hissedilir. Görüş bulanır, uzaktaki eşyaların çevresinde gökkuşağı renkleri görülür. Ansızın gelen nöbetlerde ağrı son derece şiddetli olabilir, fakat hastalık uzun süreli ise, gözde kunt bir ağrı hissedilir. Tedavisi: Gecikmeden doktora başvurunuz, çünkü hastalık görmede azalmaya sebep olabilir.

Sinüzite bağlı başağrısı:
Dinlenin, ağrı kesici ilaç alın; iki hafta sürebilir). Bu tip başağrısına da sanıldığı kadar sık rastlanılmaz. Sebebi: Sinüs denilen, gözlerin alt ve üst kısımlarındaki kemiklerin içindeki hava boşluklarının iltihabıdır. Bu boşluklar burunla birleşiktir. Belirtileri: Genellikle şiddetli bir soğuk algınlığından sonra ortaya çıkar. Burun tıkanır, bazen sarı veya hafif kanlı cerahatli bir akıntı görülür. Bazen burun dolgun, fakat kurudur. Sinüslere giden yollar tıkanmıştır.
Sinüzitin belirli bir özelliği öğleye doğru ağrının fazlalaşmasıdır. Eğilmekle veya basınç değişmeleriyle, örneğin asansörde veya uçakta ağrı fazlalaşır. Hastalanan sinüslerin önündeki kemiklere vurulunca ağrı duyulur. Gözler de ağrılı olup, hareketleri zorlaşmıştır. Tedavisi: Ateş varsa ve ağrı şiddetli olup tekrarlıyorsa, doktorun yazdığı antibiyotikler kullanılır ve ateş perhizi yapılır. Yüz üzerine kızdırılmış tuğla veya sıcak havlu konulması, sıcak su buharının burna çekilmesi ve ağrı kesici ilaçlar da faydalıdır.
Ateş yoksa, ağrı kesici ilaçlar almalı ve temiz havada dolaşmalıdır. Uzun sürerse, doktora başvurmalı ve sinüslerdeki iltihabın tedavisi sağlanmalıdır.

Beyin uruna bağlı başağrısı:
Apse ve kan pıhtılaşmasına bağlı başağrıları da bu cinstendir. Bunlar seyrek görülür, fakat ameliyatla tedavileri mümkündür.
Belirtileri: Bu tip başağrısının ayırıcı bir özelliği yoktur, fakat hastayı gece uyandırabilen sinirlilik, huy değişmesi, hayaller görme gibi belirtileri olabilir.
Tedavisi: Başvuracağınız doktor, size durumunuzu ayrıntıları ile açıklayabilir.

Dağ hastalığı :
Yükseklerde oksijen azlığından başağrısı, halsizlik, sinirlilik görülebilir. Fazla yükseklere çıkmayın, çıkmak zorundaysanız her on beş adımda bir dinlenin.

Baş Ağrısının Diğer Nedenleri

Aşağıdaki hastalıklarda görülen başağrısı, bu hastalıkların diğer belirtileriyle birlikte kolayca diğerlerinden ayrılabilir:

• Beyin kanaması
• Adet görme
• Beyin daman tıkanması Kinin, demir hapları alma
• Kulak hastalığı
• Tütün içme
• Diş hastalığı Karbon monoksit, karbon dioksit
• Seyahat hastalığı Havagazı, aseton
• Sara
• Güneş çarpması Nevralji
• Havasızlık
• Böbrek hastalıkları
• Tansiyon düşmesi

Doğrudan Doğruya Baş Ağrısı Yaptığı Kabul Edilmeyen Hastalıkları

Kabızlık, aburcubur yemek, astigmatizm; hava basıncı doğrudan doğruya başağrısının sebebi değilse de ağrıyla aralarında dolaylı olarak ilgi vardır.
Kabızlık : Bütün bilgiler, kabızlıkta görülen başağrısının, bağırsağın yavaş boşalması ile ilgili olmadığını göstermektedir. Ya alman müshiller, ya da boşalmamış, rahatsız edici bir kalın bağırsağın duyurduğu sıkıntı başağrısı yapabilir. Çocuklukta bağırsakların boşaltılması çok önemli olduğundan, kökünü çocukluk yaşlarından alan bir suçluluk duygusunun da başağrısına sebep olduğu ileri sürülmüştür. Zaten kabızlık genellikle garip ve sıkıntılı durumlarda ortaya çıkar; örneğin, bir tatilin ilk günlerinde olduğu gibi Kabızlığın geçmesi ile sıkıntı ve gerginlik de geçer.

Aburcubur yeme (Mide fesadı): Çok fazla, çok baharlı ve salçalı, bozuk veya ağır yemekler yemenin doğrudan doğruya başağrısına bir etkisi yoktur. Fakat sıkıntı ve başağrısı mide bozukluğu sonucu görülür. Yukarıda kabızlık bahsinde anlatıldığı gibi, mide bozukluğu veya herhangi bir hastalık sonucu görülen başağrısı daha çok ruhi durumla ilgilidir. Astigmatizm: Görme kusuru olanlarda, astigmat olsun olmasın, görülen başağrısıdır. Görmeyle ilgili olmayıp, devamlı olarak başı belirli bir durumda tutmak, gözleri bir noktaya dikmek için fazla çaba sarf etmekten ve kasların gerilmesinden ileri gelir.
Hava basıncı: Kendiliğinden başağnsı yapmaz. Ancak hava basıncındaki değişmeler (barometrenin çıkması veya inmesi) iltihaplı kulak veya sinüsleri azdırarak dolayıslyle başağrısına sebep olabilir. Dağ hastalığı (yükseklik hastalığı) oksijen azlığından ileri gelir.